Historia Kina w Lubartowie – od pierwszych projekcji do jubileuszu 100-lecia

Historia kina w Lubartowie to historia miasta i jego mieszkańców. Przez blisko sto lat Kino „Lewart” było nie tylko miejscem projekcji filmowych, ale również najważniejszym ośrodkiem życia kulturalnego. Od kina niemego z akompaniamentem fortepianu, przez trudne lata wojny, okres świetności w czasach PRL, aż po współczesne kino cyfrowe – kolejne pokolenia lubartowian przeżywały tutaj najważniejsze filmowe emocje. Dziś z perspektywy zbliżającego się jubileuszu 100-lecia, warto przypomnieć tę niezwykłą historię.

Początki – kino „Corso”
Historia lubartowskiego kina rozpoczęła się w 1926 roku, kiedy Bolesław Niewęgłowski otworzył przy ul. Kościuszki pierwsze stałe kino w mieście. Mieściło się ono w drewnianym budynku dawnej remizy strażackiej w Lubartowie i nosiło nazwę „Corso”. Filmy były wówczas nieme, a ich projekcjom towarzyszył akompaniament fortepianowy. Grała na nim m.in. Wanda Śliwina – późniejsza publicystka przedwojennego „Lubartowiaka”. Serce kina stanowił projektor napędzany silnikiem samochodowym.

Powstanie Kina „Lewart”
Przełom nastąpił w 1929 roku, gdy po wybudowaniu Hali Targowej przy ul. Rynek II uruchomiono nowe kino „Oaza”. Pierwszym kierownikiem został inż. Stanisław Książkiewicz. W połowie lat trzydziestych kino otrzymało nazwę „Lewart”, która przetrwała do dziś. Sala widowiskowa szybko stała się centrum życia społecznego Lubartowa. Odbywały się tutaj nie tylko seanse filmowe, ale także przedstawienia teatralne, jasełka, koncerty, bale maskowe, akademie patriotyczne i uroczystości państwowe. Sobotnie premiery filmowe cieszyły się ogromnym zainteresowaniem. Już godzinę przed rozpoczęciem seansu przed kasą ustawiały się długie kolejki, a najbardziej pożądane były miejsca na balkonie.

Kino przed II wojną światową.
Do 1939 roku Kino „Lewart” było prawdziwym centrum kultury miasta.
Z zachowanych dokumentów wynika, że w 1937 roku pracownicy kina zarabiali od 80 do 100 zł miesięcznie. Dla porównania – burmistrz Lubartowa otrzymywał pensję w wysokości 393 zł.

Lata okupacji
Po wybuchu II wojny światowej kino działało nadal, choć pod niemieckim nadzorem. Polska inteligencja i osoby związane z ruchem oporu bojkotowały projekcje, ponieważ przed seansami wyświetlano niemieckie kroniki propagandowe z frontu. Balkony kina zajmowali niemieccy żołnierze. W historii zapisało się także wydarzenie, gdy żołnierze Armii Krajowej przeprowadzili tzw. „gazowanie kina”, wrzucając na salę petardy i zmuszając okupantów do przerwania seansu. Po wycofaniu Niemców mieszkańcy po raz pierwszy mogli oglądać radzieckie kroniki wojenne.

Pierwsze lata po wojnie
Po wyzwoleniu projekcje w kinie odbywały się nieregularnie. Organizowało je przede wszystkim wojsko, prezentując głównie radzieckie komedie i filmy propagandowe. Zimą sala kina zamieniała się w miejsce zabaw tanecznych. We wrześniu 1946 roku kino zostało upaństwowione i podporządkowane Centrali Rozpowszechniania Filmów w Warszawie. Rozpoczął się nowy etap działalności placówki.

Kino jako centrum kultury
Przez kolejne dziesięciolecia Kino „Lewart” pozostawało najważniejszym miejscem spotkań mieszkańców. Na scenie odbywały się spektakle teatralne, koncerty, akademie szkolne, występy artystów objazdowych, pokazy okolicznościowe, zabawy taneczne. Sala widowiskowa mieściła się na pierwszym piętrze i posiadała balkon zapewniający doskonałą widoczność.
Kinem kierowali m.in.: Stefan Zawalkiewicz, Bronisław Jędrzyszka, Zdzisław Piskała, Zofia Wesołowska, Jacek Jakubiec, Piotr Kozak, Bartosz Gorzel. Jedną z najbardziej zasłużonych pracownic była bileterka Janina Stelmaszenko, która przepracowała w kinie aż 25 lat (1953–1978). W pamięci mieszkańców zapisali się również kinooperatorzy Roman Guz, Ryszard Zagajski i sam Piotr Kozak, który przez ponad 30 lat obsługiwał projektory analogowe. W swoich wspomnieniach podkreślał, że największą satysfakcję sprawiała mu pełna sala widzów oraz charakterystyczny dźwięk pracujących projektorów 35 mm.

Modernizacje
Od początku działalności kino było kilkakrotnie modernizowane. Najważniejsze zmiany obejmowały: wymianę okien, przebudowę sali, możliwość projekcji filmów panoramicznych pod koniec lat 60., zmniejszenie liczby miejsc z około 235 do 175 podczas przebudowy zakończonej w 2009 roku, przejście z projekcji analogowej na cyfrową w kolejnych latach.

Kino współcześnie
Obecnie Kino „Lewart” działa w strukturach Lubartowskiego Ośrodka Kultury i jest nowoczesnym kinem cyfrowym, prezentującym zarówno największe premiery filmowe, jak i seanse dla szkół, przedszkoli oraz wydarzenia specjalne. Obecnie kino posiada 179 miejsc siedzących. Placówka stale rozwija swoją ofertę, a liczba widzów systematycznie rośnie. W 2021 roku powstało także Muzeum Kina Lewart, w którym zgromadzono projektory, taśmy filmowe, plakaty, fotografie oraz liczne pamiątki dokumentujące niemal stuletnią historię lubartowskiej kinematografii.

100 lat Kina „Lewart” – 2026
Rok 2026 to wyjątkowy moment w historii Lubartowa. Mija dokładnie 100 lat od powstania pierwszego kina w mieście, które z czasem przekształciło się w dobrze znane wszystkim Kino „Lewart”. To sto lat i tysiące seansów, emocji i niezliczonych wspomnień mieszkańców. Dla wielu pokoleń pierwsza wizyta w kinie, szkolne projekcje, sobotnie premiery czy rodzinne wyjścia stały się częścią osobistej historii. Kino „Lewart” przetrwało wojnę, zmiany ustrojowe, rozwój telewizji, kaset VHS, płyt DVD i platform streamingowych. Nadal pozostaje ważnym miejscem spotkań z kulturą, udowadniając, że magia wspólnego oglądania filmu na dużym ekranie nie przemija.
Jubileusz 100-lecia jest nie tylko okazją do wspomnień, ale także do uhonorowania wszystkich osób, które przez ostatnie stulecie tworzyły historię tego wyjątkowego miejsca – kierowników, kinooperatorów, bileterów, pracowników oraz przede wszystkim tysięcy wiernych widzów, dzięki którym Kino „Lewart” od stu lat pozostaje sercem filmowego Lubartowa.